Procedury bezpieczeństwa na lekcjach wf i zajęciach sportowych
dr Tomasz Grad
2019
Zbiór rekomendacji i wytycznych dla dyrektorów szkół i organów prowadzących szkoły 
2019
Obowiązujące akty prawne
•	Karta nauczyciela
•	Ustawa prawo oświatowe
•	Ustawa o systemie oświaty
•	Ustawa Kodeks Pracy
•	Kodeks karny, Kodeks Postępowania Karnego
•	Kodeks Cywilny
•	Kodeks Rodzinny i opiekuńczy
•	Ustawa o ochronie danych osobowych
•	Rozporządzenie ws. BHP
•	Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami  

Dodatkowo
•	Ustawa z dnia 26.10.1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z późn., zmianami (Dz.U. 2002 Nr 147 poz. 1231, w szczególności art. 14);
•	Ustawa z dn. 9.11.1995r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. Nr 10 poz. 55, w szczególności art. 5); 
•	Ustawa z dn. 24.04.1997r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 1997 Nr 75 poz. 468), 

cd
•	Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym. (Dz. U. z 2005 r..Nr 108 poz 908 . z późn. zm.). 

Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich
cd
•	Ustawa z 18 sierpnia 2011 roku o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych. 

•	Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki

•	 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży
       
•	
        Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 4 marca 2011 roku w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek– wykaz miast, w których wymagany jest przewodnik miejski

oraz
•	Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie określenia wzorów znaków nakazu, zakazu, informacyjnych i ostrzegawczych stosowanych do oznakowania w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich 

•	Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie stopni trudności narciarskich tras zjazdowych, biegowych i nartostrad oraz sposobu ich oznaczania

cd
•	Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie określenia stopni zagrożenia lawinowego oraz odpowiadających im zaleceń dla ruchu osób
•	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2011 r. w sprawie trybu orzekania o zdolności do uprawiania danego sportu przez dzieci i młodzież do ukończenia 21 roku życia oraz przez zawodników pomiędzy 21, a 23 rokiem życia

cd
•	Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 grudnia 2010 w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania 
•	Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 grudnia 1995 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu, organizacji oraz form opieki zdrowotnej nad uczniami

cd
•	Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczania obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag
•	Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.3)).

Karta Nauczyciela
Art. 6. Nauczyciel obowiązany jest:
   1) rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę;

Karta Nauczyciela
Art. 7. 
1.Dyrektor sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole.

2. Dyrektor szkoły odpowiedzialny jest w szczególności za:
•	zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Ustawa o systemie oświaty
•	art. 1 pkt 10, 16:
    System oświaty zapewnia utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o bezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń i sytuacji nadzwyczajnych. 
Kodeks Pracy
•	Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. 
•	 Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników. 
•	Pracodawca oraz osoba kierująca pracownikami są obowiązani znać, w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nich obowiązków, przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. 
•	 Pracodawca jest obowiązany przekazywać informacje o zagrożeniach w zakładzie pracy, działaniach ochronnych i zapobiegawczych oraz pracownikach wyznaczonych 3 do udzielania pierwszej pomocy i wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach( z póź. zm.)
§ 2; § 3.1; § 3.2: 
•	 Dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. 
•	Dyrektor co najmniej raz w roku dokonuje kontroli zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do szkoły oraz określa kierunki ich poprawy
cd
§4; §4a; § 5;§ 8.1; § 9; § 13; § 14.1: 
•	Dyrektor szkoły zapewnia bezpieczeństwo na terenie wokół szkoły i placówki. 
•	 W pomieszczeniach zapewnia się właściwe oświetlenie, wentylację i ogrzewanie, ciepłą i zimną wodę oraz środki higieny osobistej. 
•	 Wyposażenie szkoły posiada odpowiednie atesty lub certyfikaty. 
•	 Prowadzenie zajęć odbywa się pod nadzorem upoważnionych do tego osób. 
•	Przerwy w zajęciach uczniowie spędzają pod nadzorem nauczyciela. 
cd
•	Plan zajęć dydaktyczno-wychowawczych powinien uwzględniać potrzebę równomiernego obciążenia zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia. 
•	Niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby.
•	 Plany ewakuacji umieszcza się w widocznym miejscu, drogi ewakuacyjne oznacza się w sposób wyraźny i trwały.

cd
•	W czasie zawodów sportowych organizowanych przez szkołę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych
•	Uczestnika zajęć  uskarżającego się na dolegliwości zdrowotne zwalnia się w danym dniu z wykonywania planowych ćwiczeń, informując o tym jego rodziców
cd
•	Bramki, kosze oraz inne urządzenia montuje się na stałe
•	Stan techniczny urządzeń i sprzętu sportowego jest sprawdzany przed każdymi zajęciami
•	 we wszystkich pomieszczeniach . W których odbywają się zajęcia fizyczne umieszcza się tablice informacyjne 
•	Prowadzący zajęcia zapoznaje uczniów z zasadami BHP
§ 32. 1.
    Przy organizacji zajęć, imprez i wycieczek poza terenem szkoły lub placówki liczbę opiekunów oraz sposób zorganizowania opieki ustala się, uwzględniając wiek, stopień rozwoju psychofizycznego, stan zdrowia i ewentualną niepełnosprawność osób powierzonych opiece szkoły lub placówki, a także specyfikę zajęć, imprez i wycieczek oraz warunki, w jakich będą się one odbywać.
cd

•	Osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się tylko w obrębie kąpielisk i pływalni. 
•	Uczącym się pływać i kąpiącym się zapewnia się stały nadzór ratownika lub ratowników i ustawiczny nadzór opiekuna lub opiekunów ze strony szkoły lub placówki. 
•	Ten zapis stanowi, że nie można pełnić jednocześnie funkcji ratownika i opiekuna grupy.

cd
•	Dyrektor prowadzi rejestr wyjść grupowych uczniów , z wyjątkiem wycieczek , o których mowa w ustawie Prawo oświatowe ( par. 47, ust.1, pkt.8)
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU
w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki
•	Organizację i program wycieczek oraz imprez dostosowuje się do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów, ich stanu zdrowia, kondycji, sprawności fizycznej, i umiejętności.
cd
•	Krajoznawstwo i turystyka są organizowane w formie:
•	specjalistycznych wycieczek krajoznawczo-turystycznych, w których udział wymaga od uczniów przygotowania kondycyjnego, sprawnościowego i umiejętności posługiwania się specjalistycznym sprzętem, a program wycieczki przewiduje intensywną aktywność turystyczną, fizyczną lub długodystansowość na szlakach turystycznych
cd
•	Zgoda rodziców na udział w wycieczce, zawodach sportowych itp. ucznia niepełnoletniego jest wyrażana w formie pisemnej.
•	Uczeń pełnoletni wyraża zgodę sam.

    Podstawa prawna -Odpowiedź wiceministra edukacji, Jarosława Zielińskiego na interpelację poselską nr. 518, posła Arkadiusza Rybickiego z dnia 09.02.2006r „…Uczeń pełnoletni może złożyć oświadczenie o przyczynach nieobecności w szkole. Oświadczenie to podlega jednak ocenie nauczyciela co do okoliczności podanych jako powód nieobecności. Oceny dokonuje nauczyciel zgodnie ze statutem, w oparciu o doświadczenie zawodowe i życiowe oraz znajomość sytuacji ucznia. Podobnie sprawa dotyczy oświadczeń i zaświadczeń składanych przez uczniów pełnoletnich.

USTAWA  Kodeks rodzinny i opiekuńczy
•	Art. 98. § 1. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.
•	W przypadku gdy nie ma możliwości uzyskania zgody od przedstawicieli ustawowych jedyną forma jest tak zw. piecza zastępcza

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
•	 Obiekt szkolny powinien( w rozumieniu prawa jest każdy obiekt w którym przebywają uczniowie podczas imprez organizowanych przez szkołę) 
•	1) posiadać pomieszczenia do realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, które spełniają wymagania dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi,
•	 2) spełniać warunki techniczne i lokalizacyjne — określone w przepisach rozporządzenia.

§ .72. 1. i § 180a
•	Pomieszczenia do pracy , nauki i innych celów, w których nie występują czynniki uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia, przeznaczone na stały lub czasowy pobyt: więcej niż 4 osób wynosi nie mniej niż 3,0 m
•	W budynku użyteczności publicznej, wartość mocy jednostkowej oświetlenia nie może przekraczać określonych wielkości dopuszczalnych:
Dla Szkoły  jest to 15 - 25 [W/m2

Opieka medyczna w szkole
•	Czy nauczyciel może podać dziecku lek?
Stanowisko Ministerstwa Zdrowia
•	STANY NAGŁE: pomoc przedmedyczna, zawiadomienia pogotowia ratunkowego, powiadomienie rodziców

•	INNE PROBLEMY ZDROWOTNE 
(np. dolegliwości bólowe): zawiadomienie rodziców

•	CHOROBY PRZEWLEKŁE: zlecenie lekarskie, pisemne upoważnienie rodziców dla pielęgniarki, w wyjątkowych sytuacjach nauczyciela, który przeszedł stosowne przeszkolenie (musi wyrazić zgodę)

Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami  

•	Art. 22. Dyrektor szkoły zapewnia pracownikom szkoły szkolenia lub inne formy zdobycia wiedzy na temat sposobu postępowania wobec uczniów przewlekle chorych lub niepełnosprawnych, odpowiednio do potrzeb zdrowotnych uczniów.
cd
•	Konieczne jest również dołączenie zlecenia lekarskiego oraz pisemnego upoważnienia pielęgniarce do podawania dziecku leków. Wymóg ten dotyczy także uczniów pełnoletnich. 

•	     W czasie nieobecności pielęgniarki w placówce oświatowej - w sytuacji, gdy stan zdrowia dziecka wymaga podania leku lub wykonania innych czynności (np. kontroli poziomu cukru we krwi u dziecka chorego na cukrzycę; podawanie leku drogą wziewną dziecku choremu na astmę) - czynności te mogą wykonywać również inne osoby (w tym: samo dziecko, rodzic, nauczyciel), jeżeli odbyły przeszkolenie w tym zakresie. 
•	     Osoby przyjmujące zadanie muszą wyrazić na to zgodę, zaś posiadanie wykształcenia medycznego nie jest wymogiem koniecznym. Delegowanie przez rodziców uprawnień do wykonywania czynności związanych z opieką nad dzieckiem oraz zgoda pracownika szkoły i zobowiązanie do sprawowania opieki winny mieć formę umowy (ustnej lub pisemnej) pomiędzy rodzicami dziecka przewlekle chorego, a pracownikiem szkoły. 

wzór
                                            Z G O D A
•	   Wyrażam zgodę na podanie leków, zgodnie ze wskazaniem lekarskim, mojemu uczniowi/wychowankowi ………………………………………………………………………… oraz na wykonanie, w razie potrzeby, innych niezbędnych czynności medycznych (np.: kontroli poziomu cukru we krwi) 
w przypadku nieobecności pielęgniarki na terenie placówki.
•	                                                                                            ………………………………………………………………….
•	                                                                                                    Czytelny podpis nauczyciela/wychowawcy/pracownika

Uczeń zwolniony z wf
Kodeks Cywilny
•	Jeżeli korzystanie z urządzeń szkolnych  grozi niebezpieczeństwem, to nie można uwolnić się od odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez dziecko w następstwie ich używania(art.417k.c.)
•	(wyrok Sądu Najwyższego z dnia16 stycznia1974r.IICR482/73,OSNCP 1975, nr 2,poz.26)

Przykład 1
•	Do wypadku doszło w listopadzie 2004 roku. Na lekcji WF 16-letni uczeń po slalomie między tyczkami wpadł na niczym niezabezpieczoną ścianę. Po uderzeniu w nią głową doznał urazu kręgosłupa na odcinku szyjnym i niedowładu wszystkich kończyn. Nauczyciel, na którego lekcji doszło do wypadku, został skazany na pięć miesięcy więzienia w zawieszeniu na dwa lata. 

Według ustaleń śledztwa, nauczyciel ustawił metę slalomu w odległości ok. czterech-pięciu metrów od ściany. Powołany do sprawy biegły ocenił, że odległość od ostatniego pachołka do ściany nie była bezpieczna. Według jego opinii, odległość, która zapewniłaby bezpieczeństwo uczniom, to ok. 10 metrów od mety slalomu do ściany. 
•	Urząd miasta wyrokiem sądu został obarczony kosztami:
•	1.2 mln złotych zadośćuczynienia
•	160 tys. zł tytułem odszkodowania, 
•	16 tys. zł miesięcznie- tytułem dożywotniej renty. 
•	80 tys. zł – kosztów sądowych
Przykład 2
•	Tragiczny wypadek na lekcji WF-u w szkole podstawowej w Legnicy. Nauczyciel, który prowadził zajęcia w Lasku Złotoryjskim usłyszał dwa zarzuty. 13-latek, w którego głowę uderzyła drewniana kłoda, walczył o życie w szpitalu. 
•	W trakcie lekcji na polecenie nauczyciela chłopcy wykonywali ćwiczenia z konarem drzewa. To nim został uderzony jeden z uczniów 
•	13-latek miał połamane kości czaszki. Chłopak przeszedł operację i przebywał na oddziale intensywnej terapii. Nie odzyskiwał przytomności. Lekarze nie dawali mu szans na przeżycie.
•	Zmarł 26 października 2018roku

cd
•	Prokuratura Okręgowa w Legnicy postawiła nauczycielowi dwa zarzuty.
•	 Pierwszy zarzut dla nauczyciela WF-u dotyczy narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu 10 uczniów. 
•	Drugi - nieumyślnego spowodowania u jednego z nich ciężkiego obrażenia ciała stanowiącego chorobę realnie zagrażającą życiu. 

Kodeks Karny
•	 ( Art.210 ) ……..Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15  porzuca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej wyżej, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8

•	Należy jednak pamiętać , że nie dotyczy to wyłącznie uczniów do 15 roku życia. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego:

•	Cyt: Wiek uczniów wpływa na zróżnicowanie stopnia i formy sprawowanego nad uczniami nadzoru przez nauczycieli w tym rozumieniu, iż młodzieży starszej należy pozostawić więcej samodzielności. Obowiązek nadzoru ze strony szkoły nie ustaje jednak z chwilą osiągnięcia pełnoletności lub zbliżania się do tego wieku. (wyrok SN II CR 289/74 LEX nr 7526).

Przetwarzanie danych osobowych 
USTAWA
z dnia 10 maja 2018 r.
o ochronie danych osobowych
•	Kto przetwarza w zbiorze dane osobowe, choć ich przetwarzanie nie jest dopuszczalne albo do których przetwarzania nie jest uprawniony, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
•	Kto administrując danymi narusza choćby nieumyślnie obowiązek zabezpieczenia ich przed zabraniem przez osobę nieuprawnioną, uszkodzeniem lub zniszczeniem, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Zbieranie pieniędzy na wycieczki, zawody itp..
•	Edukacja jest bezpłatna( art. 70 konstytucji RP)
•	Nie można obciążać rodziców dodatkowymi kosztami za obowiązkowe zajęcia edukacyjne oraz pochodne ich realizacji
•	Do zbierania pieniędzy na zawody, wyjazdy, wycieczki itp.. upoważnione są wyłącznie osoby posiadające osobowość prawną lub odpowiednie upoważnienie, potwierdzone zakresem czynności i obowiązków.( Ustawa o rachunkowości i Ustawa o finansach publicznych)
•	Zbieranie pieniędzy przez nauczyciela w myśl przepisów skarbowych, stanowi dochód, który podlega opodatkowaniu.( Ustawa o podatku dochodowym)

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela
•	Odpowiedzialność zawsze ponosi się za bezprawne działanie (nauczyciel robi coś czego robić nie powinien np.: stosuje przemoc) lub zaniechanie działania (nauczyciel nie robi tego, co ma obowiązek czynić np.: nie zapewnienia bezpieczeństwa, pozostawia uczniów bez nadzoru). Badane jest konkretne działanie lub zaniechanie mające związek z pracą nauczyciela a nie przebieg pracy zawodowej ,stosunek do obowiązków. Przebieg pracy zawodowej lub stosunek do obowiązków może mieć tylko znaczenie przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej, ale nie ma wpływu na wszczęcie i przebieg postępowania

Dziękuję za uwagę